नेपालमा ठुला-ठुला राजनीतिक परिवर्तन भए तर सामाजिक परिवर्तन किन हुन सकेन ? हरेकले यही प्रश्नको उत्तर खोजिरहेका छन् । अब त उत्तर पनि सहज छ । राजनीतिक दलको नेतृत्वले सीमित घेरालाई मात्र विश्वास गरेपछि समग्र समाज परिवर्तन हुनै सक्दैन । जुन चरितार्थ भएको छ । भनिन्छ, ‘लोकतन्त्रमा हरेक एक व्यक्तिको विचारलाई सम्बोधन गर्नुपर्छ ।’तर, हाम्रो देशका राजनीतिक दलले आफ्नै दलका समाज निर्माणको भिजन भएका क्षमतावान् कार्यकर्ताको पनि कुरा सुन्दैनन् भने समाज निर्माण या समाज परिवर्तन गर्न कसरी सकून् त ?
हिजो असोज २३ प्रतिनिधि तथा प्रदेश सभाको निर्वाचनका लागि उमेद्वारी दर्ता गर्ने दिन । आस्थाका आधारमा, पार्टीमा काम गरेका आधारमा टिकटको चाह राख्नु हरेक कार्यकर्ताको अधिकार हो । तिनै कार्यकर्ताको क्षमता, दक्षता र लगनशीलतालाई उचित मूल्याङ्कन गर्न सक्नु नै सबल नेतृत्वमा हुने गुण हो । देशका ठुला-ठुला पार्टीको नेतृत्वले हिजो आफ्ना पार्टीका क्षमतावान् व्यक्तित्वको मूल्याङ्कन गरेन या गर्न चाहेन । यसको ज्वलन्त उदाहरण हुन् : काँग्रेसका डा. स्वर्णीम वाग्ले, डा. मिनेन्द्र रिजाल, गोविन्दराज पोखरेल एमालेका डा. भीम रावल, घनश्याम भुसाल माओवादीका हरिबोल गजुरेल र लेखनाथ न्यौपानेहरू ।
धेरैलाई आफ्नो अन्तर्निहित क्षमता थाहा नहुन सक्छ, आफ्नो क्षमता थाहा नपाउनेहरू अरूको गुणगान र भक्तिभावमा नै आफूलाई सुरक्षित सम्झिन्छन् अनि भक्तिभावमा तल्लीन हुन्छन् । जसलाई आफ्नो क्षमता केही हदसम्म थाहा हुन्छ नि त्यस्ता व्यक्तिहरू अरूको गुणगान र भक्तिभावमा लाग्दैनन् । आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गर्नतर्फ लाग्छन् । डा. स्वर्णिम वाग्लेहरू आफ्नो विचार र प्रतिभामा विश्वस्त थिए र भक्तिभावमा रमाउन चाहेनन्, त्यसैले टिकट पाएनन् ।
अन्तर्राष्ट्रिय जगतले र नेपाली समाजले विश्वास गरेका अर्थशास्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवाले विश्वास गरेनन् कारण स्वर्णिम वाग्ले देउवाको प्रशंसा गर्दैनथे । देउवाको गलत बाटोलाई गलत छ भनिदिन्थे । १४ ओैँ महाधिवेशनमा पराजित २ महामन्त्रीका उमेद्वारमध्ये डा. प्रकाशसरण महतलाई पार्टीको केन्द्रीय सदस्य, प्रवक्तालगायतका धेरै भारी देउवा बोकाउँछन् । हुँदाहुँदा प्रकाशसरण प्रत्यक्षमा चुनाव जित्न नसक्ने भएको हुँदा समानुपातिकको १ नं. मानै राख्छन् । निर्वाचन प्रचार संयोजक पनि बनाउँछन् । उता प्रत्यक्ष निर्वाचन जित्न सक्ने आधार भएका र प्रतिनिधि सभामा आफ्नो ‘नोटेड’ प्रस्तुति दिन सक्ने नेता मिनेन्द्र रिजाललाई टिकट नै दिँदैनन् । मिनेन्द्रले टिकट नपाउनूमा शेरबहादुरको गुणगान नगरेको बाहेक अरू कारण के नै छ र ? त्यस्तै हालत हो, नेता गोविन्दराज पोखरेको पनि ।
नेकपा एमालेमा त झन् ओलीको अहङ्कार प्रत्यक्ष रूपमा नै देखियो । आफ्नो जिल्लाबाट एकल सिफारिसमा परेका नेता भीम रावललाई उनले टिकट दिएनन् । त्यस्तै अवस्था घनश्याम भुसालको रह्यो । भीम रावल र घनश्याम भुसाल दुवै जना ओलीको खरो आलोचना गर्थे, प्रश्न राख्थे । प्रश्न त्यसले राख्न सक्छ जसमा ज्ञान र क्षमता छ । क्षमताविहीनहरू कहाँ प्रश्न राख्न सक्छन् र ? उनीहरू त अरूको गुणगान र भक्तिभावमा नै आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्छन् ।
अन्ततः माओवादीमा पनि अवस्था त्यस्तै देखियो । दिनानुदिन कमजोर हुँदै गएको माओवादीले त क्षमता र लगनशीलता भएकालाई ठाउँ दिनुपर्थ्यो, दिएन । आखिर प्रचण्ड पनि यही समाजबाट उत्पादित नेता न हुन्, ‘गुणगान र भक्तिभाव गर्नेहरूसँग रमाउने ।’ त्यसैले त हरिबोल गजुरेल र लेखनाथ न्यौपानेहरू टिकटबाट वञ्चित हुनुपर्यो । ठुला-ठुला राजनीतिक पार्टी नेतृत्वको यो अवस्था भएपछि समाज परिवर्तन कसरी हुन सक्छ र ? अनि राजनीतिक दल कमजोर नभए को हुन्छन् त । हेरौँ चरम निराशा बोकेका जनताले मंसिर-४ मा के गर्छन् ?
